Zespół de Quervaina – przyczyny, objawy i leczenie bólu po promieniowej stronie nadgarstka

Ból po stronie kciuka utrudniający chwytanie kubka, otwieranie słoika czy podnoszenie dziecka może być objawem zespołu de Quervaina. Jest to jedna z najczęstszych przyczyn bólu w okolicy promieniowej nadgarstka, wynikająca z przeciążenia pierwszego przedziału prostowników. Wczesne rozpoznanie oraz odpowiednio dobrane postępowanie pozwalają u wielu pacjentów zmniejszyć dolegliwości i odzyskać sprawność ręki.

Czym jest zespół de Quervaina?

Zespół de Quervaina (ang. de Quervain's tenosynovitis) jest schorzeniem obejmującym pochewki ścięgien mięśnia odwodziciela długiego kciuka (abductor pollicis longus – APL) oraz prostownika krótkiego kciuka (extensor pollicis brevis – EPB). Ścięgna te przebiegają w pierwszym przedziale prostowników, po promieniowej stronie nadgarstka.

Pod wpływem przeciążenia dochodzi do pogrubienia pochewki oraz utrudnionego ślizgu ścięgien. Powoduje to ból podczas ruchów kciuka oraz wykonywania czynności wymagających chwytu.

Wbrew powszechnej opinii nie zawsze mamy do czynienia z klasycznym stanem zapalnym. W wielu przypadkach dominują zmiany przeciążeniowe i degeneracyjne związane z długotrwałym drażnieniem tkanek.

Jakie są przyczyny zespołu de Quervaina?

Najczęściej schorzenie rozwija się wskutek powtarzalnych ruchów wykonywanych ręką. Ryzyko zwiększają:

• częste chwytanie i ściskanie przedmiotów,

• wielokrotne odwodzenie oraz prostowanie kciuka,

• praca wymagająca powtarzalnych ruchów nadgarstka,

• długotrwałe ustawienie nadgarstka w odchyleniu łokciowym,

• przeciążenia związane z opieką nad niemowlęciem (tzw. „kciuk mamy”),

• praca manualna,

• niektóre dyscypliny sportowe, m.in. tenis, golf, wioślarstwo czy wspinaczka.

Schorzenie występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn i najczęściej pojawia się między 30. a 60. rokiem życia.

Objawy zespołu de Quervaina

Najbardziej charakterystycznym objawem jest ból po promieniowej stronie nadgarstka, w okolicy podstawy kciuka.

Do najczęściej zgłaszanych dolegliwości należą:

• ból podczas chwytania przedmiotów,

• ból przy podnoszeniu zakupów lub dziecka,

• trudności z odkręcaniem słoików,

• osłabienie siły chwytu,

• ból podczas odwodzenia i prostowania kciuka,

• tkliwość uciskowa w okolicy wyrostka rylcowatego kości promieniowej,

• niewielki obrzęk po stronie kciuka,

• czasami uczucie przeskakiwania lub tarcia podczas ruchu.

Nasilenie objawów zwykle zwiększa się podczas wykonywania powtarzalnych czynności.

Jak wygląda diagnostyka?

Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na:

• dokładnym wywiadzie,

• badaniu funkcjonalnym,

• ocenie zakresu ruchu,

• testach prowokacyjnych.

Jednym z najbardziej znanych badań klinicznych jest test Finkelsteina. Polega on na schowaniu kciuka do wnętrza dłoni, objęciu go pozostałymi palcami, a następnie wykonaniu odchylenia łokciowego nadgarstka. Wystąpienie charakterystycznego bólu po stronie promieniowej przemawia za rozpoznaniem zespołu de Quervaina.

W praktyce klinicznej wykorzystywane są również inne testy funkcjonalne oraz ocena różnicowa.

Diagnostyka różnicowa

Podobne objawy mogą występować również w przypadku:

• choroby zwyrodnieniowej stawu nadgarstkowo-śródręcznego kciuka,

• złamania kości łódeczkowatej,

• uszkodzenia ścięgien,

• zespołów uciskowych nerwu promieniowego,

• reumatoidalnego zapalenia stawów,

• innych przeciążeń okolicy nadgarstka.

W razie wątpliwości lekarz może zlecić badania obrazowe, takie jak RTG lub USG, szczególnie gdy istnieje podejrzenie urazu lub innej patologii.

Leczenie zespołu de Quervaina

Dobór leczenia zależy od czasu trwania objawów, ich nasilenia oraz indywidualnej sytuacji pacjenta.

Najczęściej stosuje się postępowanie zachowawcze obejmujące:

Ograniczenie przeciążenia

Pierwszym etapem jest zmniejszenie aktywności nasilających objawy oraz czasowe odciążenie chorej ręki.

Orteza

W niektórych przypadkach lekarz może zalecić stosowanie ortezy stabilizującej nadgarstek i kciuk, która ogranicza bolesne ruchy i umożliwia wyciszenie dolegliwości.

Fizjoterapia

Program rehabilitacji może obejmować między innymi:

• edukację dotyczącą ergonomii,

• terapię manualną dobraną do wskazań klinicznych,

• ćwiczenia poprawiające ślizg ścięgien,

• ćwiczenia zwiększające ruchomość,

• stopniowe wzmacnianie mięśni kciuka i przedramienia,

• trening funkcjonalny chwytu,

• naukę bezpiecznego powrotu do codziennych aktywności.

Dobór metod terapii powinien być poprzedzony indywidualnym badaniem funkcjonalnym.

Leczenie farmakologiczne

Lekarz może rozważyć zastosowanie leków przeciwbólowych lub przeciwzapalnych, a w wybranych przypadkach iniekcji glikokortykosteroidów do pochewki ścięgna.

Leczenie operacyjne

Jeżeli leczenie zachowawcze nie przynosi poprawy lub dochodzi do znacznego zwężenia pierwszego przedziału prostowników, lekarz może zaproponować leczenie chirurgiczne polegające na odbarczeniu ścięgien.

Czy można zapobiegać nawrotom?

Ryzyko nawrotu można zmniejszyć poprzez:

• ograniczenie powtarzalnych przeciążeń,

• regularne przerwy podczas pracy,

• poprawę ergonomii stanowiska pracy,

• stopniowe zwiększanie obciążeń treningowych,

• wykonywanie zaleconych ćwiczeń,

• odpowiednie przygotowanie do aktywności fizycznej.

Kiedy warto zgłosić się do specjalisty?

Nie warto zwlekać z konsultacją, jeśli:

• ból utrzymuje się dłużej niż kilka dni,

• pojawia się trudność z wykonywaniem codziennych czynności,

• chwyt staje się słabszy,

• występuje obrzęk lub wyraźna tkliwość przy podstawie kciuka,

• objawy nasilają się mimo odpoczynku.

Wczesna diagnostyka pozwala szybciej wdrożyć odpowiednie postępowanie i ograniczyć ryzyko przewlekłych zmian.

Zespół de Quervaina jest częstą przyczyną bólu po stronie kciuka i nadgarstka. Schorzenie rozwija się najczęściej wskutek przewlekłych przeciążeń pierwszego przedziału prostowników. Odpowiednio przeprowadzona diagnostyka oraz indywidualnie dobrane leczenie – obejmujące edukację, modyfikację aktywności i fizjoterapię, a w wybranych przypadkach także leczenie farmakologiczne lub operacyjne – mogą skutecznie zmniejszyć dolegliwości i poprawić funkcję ręki.

Informacja

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji z lekarzem lub fizjoterapeutą. W przypadku utrzymujących się dolegliwości bólowych należy zgłosić się do wykwalifikowanego specjalisty, który przeprowadzi badanie oraz dobierze odpowiednie postępowanie diagnostyczne i terapeutyczne.

Źródło:

Dutton M. Ortopedia Duttona. Tom 2. Obręcz barkowa, łokieć, przedramię, nadgarstek i ręka. Redakcja naukowa wydania polskiego: Tadeusz Gaździk. Tłumaczenie: Bogusław Solecki. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2016. ISBN 978-83-200-5092-9.